Lang geleden had de OR waar ik voor werkte een voorzitter waar ik niet mee overweg kon. En hij niet met mij. Had ik net lekker mijn tanden in een adviesaanvraag gezet, was hij er alweer op uitgekeken. En hij vond mijn ‘Ja maar, de WOR zegt…’ ronduit irritant. Tot we een Belbin-analyse deden. Ineens begrepen we waar het aan lag. We vervulden twee rollen die in elkaars allergie zaten. Maar het waren ook twee rollen die elkaar juist heel mooi aanvulden. Dat wetend werd de samenwerking vanaf dat moment hartstikke goed.
Belbin kent zeven teamrollen. Bij een Disc-analyse worden mensen ingedeeld in vier kleuren: rood, geel, groen en blauw. In Omringd door idioten beschrijft de Zweed Thomas Erikson hoe mensen met bepaalde kleuren in elkaar zitten. Erikson is schrijver en gedragsdeskundige. In zijn boek vertelt hij dat hij als jonge man niet begreep waarom mensen zo verschillend konden reageren op eenzelfde situatie. Omdat hij dat wél wilde begrijpen ging hij op onderzoek. Hoe kun je mensen begrijpen die in eerste instantie moeilijk te begrijpen lijken? Hij stuitte op de vier kleuren en ging daarmee aan de slag. Met Omringd door idioten heeft Erikson als doel te helpen in de communicatie; vooral met andere gedragstypes. Als je de gedragsstijl en communicatiewijze van een ander kent en begrijpt, kun je beter inschatten hoe hij gaat reageren. En je kunt je eigen gedrag erop aanpassen. Erikson waarschuwt vooraf dat maar een klein aantal mensen één kleur heeft. De meesten hebben er twee, waarvan een dan net dominanter is.
Het boek staat vol met generalisaties en daar moet je doorheen kijken. Het staat ook vol met leuke voorbeelden. Als je het niet erg vindt om mensen in hokjes te plaatsen, helpt het om grofweg te begrijpen waarom mensen doen zoals ze doen. Herkenbaar voor een OR is een voorbeeld van een vergadering. Iemand heeft een voorstel gedaan. De roden, gelen en blauwen reageren meteen. De roden omarmen of verwerpen het voorstel. Gelen gaan bespreken hoe zij het zien en blauwen hebben er veel vragen bij. Groenen blijven stil, want ze trekken niet graag aandacht naar zich toe. Een mooi – en ook herkenbaar – voorbeeld is hoe ‘de kleuren’ schrijven. In een emailbericht gebruikt de rode persoon niet meer woorden dan strikt noodzakelijk. De groet is een compacte ‘gr’. De gele kletst er vrolijk op los. De groene kiest zijn woorden zeer zorgvuldig; zijn tekst is mild en persoonlijk. En de blauwe is onpersoonlijk en zakelijk.
Het boek kwam uit in 2014. Vier jaar later volgde de Nederlandse vertaling. Inmiddels zijn er in Nederland meer dan 200.000 exemplaren verkocht en wereldwijd meer dan anderhalf miljoen. Mocht je het nog niet kennen, is het best de moeite waard het eens te lezen. Waarschijnlijk probeer je daarna een tijdje iedereen in een hokje te stoppen. Maar pas op: wat jij waarneemt en hoe je je dan volgens het boek moet gedragen, hoeft niet altijd te kloppen. Ik heb een heel rustige gele en een heel geduldige rode in de OR.
Na het lezen van Omringd door idioten weet je volgens mij álles over de vier gedragstypes. Het had wel iets minder mogen zijn dan alles, en ergens heb ik ook het idee dat het succes van het boek vooral in de zeer goed gekozen titel zit. Maar het leest prettig, is amusant en inzichtelijk. En wie weet, helpt het je om adequater te reageren op die ongeduldige rode bestuurder. Of om je niet meer te ergeren aan die breedsprakige gele OR-leden. Of gewoon om een geweldig team te kunnen vormen met de rode voorzitter.