Een wereld, twee wetten
Een wereld, twee wetten
Medezeggenschap in het onderwijs is écht anders
Wie als ambtelijk secretaris of adviseur medezeggenschap overstapt naar een functie in het hoger onderwijs, komt voor verrassingen te staan. Want waar in de meeste sectoren de Wet op de ondernemingsraden (WOR) leidend is voor medezeggenschap, kunnen hogescholen en universiteiten ervoor kiezen om óók volgens de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) te werken.
Twee wetten die op elkaar ingrijpen omdat personeelsbeleid en reorganisatie ook in het hoger onderwijs is belegd in de WOR. Hoe zit dat precies? En wat moet je als professional weten wanneer je moet werken met de WOR en WHW? We vroegen dit aan Hanneke Truschel en Sylvia den Herder. Beiden adviseur medezeggenschap en collega’s bij de Hogeschool Utrecht. Zij leggen uit wat de verschillen zijn en hoe de wetten op elkaar inwerken.
Door Hanneke Truschel en Sylvia den Herder
WOR en WHW – de verschillen uitgelegd
Doelstellingen
De WOR regelt de medezeggenschap van werknemers in alle organisaties met in de regel meer dan vijftig medewerkers. Denk aan advies- en instemmingsrechten over reorganisaties, arbeidsvoorwaarden en personele regelingen.
De WHW richt zich op de inrichting van het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Onderdeel daarvan is de medezeggenschap van personeel én studenten binnen hogescholen en universiteiten
Keuzemogelijkheid samenstellingraden
De WHW geeft de onderwijsinstellingen de keuzemogelijkheid om voor een ongedeelde raad (één raad voor studenten en medewerkers samen) of een gedeelde raad (aparte raden voor studenten en medewerkers) te opteren.
Als de instelling ervoor heeft gekozen om de WOR toe te passen, kan er alleen sprake zijn van een gedeeld systeem met separate raden: een ondernemingsraad (OR) voor de medewerkers en een medezeggenschapsraad (MR) voor studenten.
Overige verschillen
De WOR en WHW verschillen op het gebied van doelgroep, bevoegdheden, toezicht en de wijze waarop de verkiezingen (moeten) worden georganiseerd. Hieronder is dit schematisch weergegeven.
| Aspect | WOR | WHW |
|---|---|---|
| Doelgroep | Alleen werknemers | Werknemers én studenten |
| Bevoegdheden | Instemmings- en adviesrechten over arbeidsvoorwaarden, reorganisaties en beleid | Instemmings- en adviesrechten over onderwijs, studentzaken, begroting. (Instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting en adviesrecht over de gehele begroting) |
| Toezicht | Ondernemingskamer en kantonrechter | Landelijke Commissie Geschillen Medezeggenschap Hoger Onderwijs (LCMH) |
| Verkiezing | Alleen werknemers stemmen | Medewerkers en studenten stemmen elk voor hun eigen geleding |
| Raad | De OR heeft doorgaans een oneven aantal leden | Een ongedeelde universiteitsraad heeft een even aantal leden |
Het onderwijs vraagt om tweebenig denken
Resumerend kan men stellen dat in de praktijk binnen hogescholen en universiteiten beide wetten van belang zijn. Dat maakt het speelveld complexer dan in sectoren waar uitsluitend de WOR geldt. En juist daar zit het verschil: medezeggenschap in het hoger onderwijs is geen optelsom van twee wetten. Het is een eigen ecosysteem waarin de WOR en WHW samen bestaan, elkaar raken, maar ook hun eigen regels kennen.
Wat het bijzonder maakt?
De dubbele rol van medewerkers: zij zijn werknemer én onderwijsprofessional. De stem van studenten, die in het WHW-stelsel volwaardig meedoet. En de bestuurlijke dynamiek binnen instellingen, waar beleid zich razendsnel ontwikkelt – soms sneller dan de medezeggenschap kan bijbenen.
De kracht zit in het verbinden van beide wetten. Ambtelijk secretarissen in het onderwijs moeten daarom uitstekende kennis hebben van beide wetten om de raden te adviseren wanneer welke wet van toepassing is. Ook moet de secretaris een afweging kunnen maken wanneer beide wetten in werking treden. Dat vraagt om tweebenig denken en maakt het werk uitdagend.
Over de auteurs
Mr. Hanneke Truschel
Hanneke Truschel is adviseur medezeggenschap en werkt ruim zes jaar bij de Hogeschool Utrecht. Ze heeft brede ervaring in de medezeggenschap, zowel binnen het onderwijs als in commerciële organisaties.
Sylvia den Herder Msc
Sylvia den Herder is strategisch adviseur bij de centrale medezeggenschapsraad van de Hogeschool Utrecht. Ze is al tien jaar actief in het hoger onderwijs en gespecialiseerd in de praktijk en werking van de WHW binnen medezeggenschap.
Dit artikel is gepubliceerd in AS-magazine #11
